न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, २१ असोज । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत भोलि मतदान हुँदैछ। नियमित महाधिवेशन भए पनि यसपटकको कांग्रेस महाधिवेशन केवल नेतृत्व चयन गर्ने औपचारिक कर्मकाण्डमा सीमित छैन।

नौ महिनाअघि मात्रै विशेष महाधिवेशन गरेको कांग्रेसका लागि यो महाधिवेशन पार्टीको भविष्य, विचार र राजनीतिक दिशामाथि फैसला गर्ने निर्णायक अवसर बनेको छ।

लोकतान्त्रिक पार्टीका लागि आवधिक महाधिवेशन आन्तरिक लोकतन्त्रको मेरुदण्ड हो। त्यसमा पनि आफूलाई मुलुककै पुरानो लोकतान्त्रिक शक्ति दाबी गर्ने कांग्रेसका लागि महाधिवेशन केवल पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्य चुन्ने प्रक्रिया होइन, आफ्नै कमजोरीको निर्मम समीक्षा गर्ने थलो पनि हो।

कांग्रेसले प्रजातान्त्रिक–लोकतान्त्रिक कालखण्डमा पटक–पटक मुलुकको शासनसत्ता सम्हालेको छ। तर अहिले ऊ प्रमुख प्रतिपक्षमा छ। अझ पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तनले कांग्रेससहित पुराना दलहरूको राजनीतिक धरातलमै प्रश्न उठाइदिएको छ।

नयाँ शक्तिले ठूलो जनसमर्थनसहित उदय गर्दा कांग्रेसले लाखौँ मत गुमाएको तथ्य उसको संगठन, नेतृत्व र राजनीतिक सन्देशमाथि गम्भीर प्रश्न हो। त्यसैले अहिलेको प्रश्न कांग्रेसमा को सभापति बन्छ भन्ने मात्रै होइन—कांग्रेस कस्तो बन्छ भन्ने हो।

नेतृत्व फेरिँदा मात्रै कांग्रेस बदलिन्छ?

सभापति गगन थापाले ‘समुन्नत नेपाल’को प्रतिबद्धतामार्फत कांग्रेसको वैचारिक बहसलाई नयाँ ढंगले अघि बढाउने प्रयास गरेका छन्।

कांग्रेसले २०१२ सालमा वीरगन्जमा सम्पन्न १२औँ महाधिवेशनबाट अंगालेको प्रजातान्त्रिक समाजवादलाई समयको मागअनुसार परिमार्जन गर्दै अघि बढाउने चुनौती अहिलेको नेतृत्वसामु छ।

समय बदलिएको छ। मतदाता बदलिएका छन्। प्रविधि, रोजगारी, शिक्षा, अर्थतन्त्र, सुशासन र सामाजिक न्यायका सवाल बदलिएका छन्। तर कांग्रेसको राजनीतिक शैली र संगठनात्मक संस्कार भने कतिपय ठाउँमा अझै पुरानै ढर्रामा अड्किएको देखिन्छ। यही ठाउँमा गगन नेतृत्वको कांग्रेसको परीक्षा हुनेछ।

‘युवा नेतृत्व’को नाराले मात्रै नयाँ कांग्रेस बन्दैन। अनुहारमा युवा, सोचमा पुरानो र कार्यशैलीमा उही भए परिवर्तनको दाबी खोक्रो साबित हुनेछ। कांग्रेसले अब उमेरको मात्र होइन, विचार, व्यवहार र राजनीतिक संस्कारको पनि पुस्तान्तरण गर्नुपर्नेछ।

देउवा समूह बाहिर, कांग्रेसभित्रै ठूलो प्रश्न

यस महाधिवेशनको सबैभन्दा पेचिलो पक्ष भने निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको समूहको अनुपस्थिति हो। कानुनी प्रक्रियाबाट गगन थापाको नेतृत्वले वैधता पाए पनि राजनीतिक रूपमा कांग्रेसका प्रभावशाली र लामो समय पार्टी हाँकेका नेताहरू अलग रहनु सामान्य विषय होइन।

देउवा समूहले छुट्टै महाधिवेशनको बाटो रोज्नु कांग्रेसका लागि गम्भीर राजनीतिक चुनौती हो।

लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र मतभेद हुनु अस्वाभाविक होइन। तर मतभेद व्यवस्थापन गर्न नसक्नु र मतभेदलाई विभाजनमा परिणत गर्नु भने नेतृत्वको कमजोरी हो। अहिलेको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो—कांग्रेसभित्रको अर्को भंगालोलाई गगनले कसरी मूलधारमा ल्याउँछन्?

राजनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण योगदान गरेका शीर्ष नेताहरूलाई बाहिर राखेर कांग्रेस बलियो हुन्छ कि झन् साँघुरिन्छ? यसको जवाफ आजको मतदानले होइन, आगामी दिनको व्यवहारले दिनेछ।

‘बदलौँ कांग्रेस’ भन्दै चुनाव, तर मत कहाँ गयो?

विशेष महाधिवेशनपछि ‘बदलौँ कांग्रेस, बदलौँ देश’को नारासहित निर्वाचनमा गएको कांग्रेसले अघिल्लो नेतृत्वको समयमा प्राप्त मतसमेत जोगाउन सकेन। देउवा नेतृत्वको कांग्रेसले गठबन्धनको बलमा भए पनि अघिल्लो निर्वाचनमा मुलुककै सबैभन्दा ठूलो दल बन्ने हैसियत बनाएको थियो। 

तर त्यही पुरानो राजनीतिक संरचनाविरुद्ध जनअसन्तुष्टि चुलिँदै गयो। अन्ततः जेन–जी आन्दोलनले कांग्रेससहित पुराना दललाई ठूलो राजनीतिक धक्का दियो।

यसको अर्थ कांग्रेसले केवल नेतृत्व परिवर्तन गरेर जनविश्वास फर्काउन सक्दैन भन्ने हो। जनताको असन्तुष्टिको कारण खोज्नुपर्छ, नाराको शब्द होइन।

कांग्रेसको कमजोरी संगठनमा मात्रै छैन। नीति, निर्णय प्रक्रिया, नेतृत्व शैली, अवसरको वितरण, भ्रष्टाचार र सुशासनका सवालमा उसको व्यवहारमाथि पनि प्रश्न छन्। संसद्मा प्रमुख प्रतिपक्षको भूमिकामाथि प्रश्न उठ्नु त्यसैको परिणाम हो।

विभाजनको रेखा गहिरिँदै गए कांग्रेस कहाँ पुग्ला?

महाधिवेशनमा विभिन्न क्लस्टरबाट युवासहित समावेशी प्रतिनिधित्व बढाउने प्रयास सकारात्मक देखिन्छ। तर पार्टीको एउटा ठूलो राजनीतिक धार नै महाधिवेशनबाट बाहिरिनु आफैँमा सुखद सन्देश होइन।

कांग्रेसका लागि अहिलेको प्राथमिकता शक्ति प्रदर्शनभन्दा शक्ति एकीकरण हुनुपर्ने हो।

प्रतिपक्ष कमजोर भयो भने लोकतन्त्र बलियो हुँदैन। सत्तापक्षलाई खबरदारी गर्ने दल आफैँ आन्तरिक विवादमा अल्झियो भने त्यसको मूल्य पार्टीले मात्र होइन, लोकतान्त्रिक प्रणालीले पनि चुकाउनुपर्छ।

त्यसैले १५औँ महाधिवेशन कांग्रेस विभाजनको नयाँ अध्याय बन्नु हुँदैन। बरु विगतका तिक्तता व्यवस्थापन गर्दै पार्टीलाई एकताबद्ध गर्ने सुरुवात बन्नुपर्छ।

युवा अनुहार होइन, युवा सोच चाहिन्छ

कांग्रेसमा युवाको सहभागिता बढ्नु स्वागतयोग्य विषय हो। तर युवा हुनुको अर्थ केवल कम उमेर हुनु होइन। युवा हुनु भनेको नयाँ सोच राख्नु, पुरानो गलत अभ्यास अस्वीकार गर्नु र परिणाम दिन सक्ने राजनीतिक संस्कार निर्माण गर्नु हो।

केन्द्रीय समितिमा युवाको संख्या बढाएर मात्र कांग्रेस युवा पार्टी बन्दैन। निर्णय प्रक्रियामा नयाँ पुस्ताको प्रभाव, प्रविधिमैत्री संगठन, रोजगारी र उद्यमशीलतामाथि स्पष्ट नीति, भ्रष्टाचारविरुद्ध शून्य सहनशीलता र सार्वजनिक सेवामा परिणाममुखी दृष्टिकोण आवश्यक छ। अन्यथा ‘युवा कांग्रेस’को नाराभित्र पुरानै कांग्रेस लुकेको अवस्था आउन सक्छ।

विचार हरायो भने कांग्रेसको जरा हल्लिन्छ

कांग्रेसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसको इतिहास मात्रै होइन, उसको विचार हो। प्रजातान्त्रिक समाजवादलाई समयअनुकूल व्याख्या गर्दै आर्थिक समानता, सामाजिक न्याय, उद्यमशीलता, निजी क्षेत्र, कल्याणकारी राज्य र लोकतान्त्रिक स्वतन्त्रताबीच सन्तुलन खोज्नु आजको आवश्यकता हो।

तर धेरै मत ल्याउने रणनीतिमै कांग्रेस सीमित भयो र विचारलाई पन्छायो भने पार्टीको राजनीतिक आधार झन् कमजोर हुनेछ।

कांग्रेसले अब जनतालाई ‘हामी पुरानो लोकतान्त्रिक पार्टी हौँ’ भनेर मात्रै विश्वास दिलाउन सक्दैन। जनताले सोधिरहेका छन्—तपाईंहरूको नयाँ प्रस्ताव के हो? देशको अर्थतन्त्र कसरी बदल्नुहुन्छ? युवालाई देशमै कसरी रोक्नुहुन्छ? भ्रष्टाचार कसरी नियन्त्रण गर्नुहुन्छ? राज्यलाई कसरी जवाफदेही बनाउनुहुन्छ? यी प्रश्नको ठोस जवाफ दिन नसक्ने महाधिवेशन केवल नेतृत्व चयनको मञ्च बन्नेछ।

भोलि असली परीक्षा

भोलि कांग्रेसले नेतृत्व छान्दैछ। तर, वास्तविक परीक्षा मतदान सकिएपछि सुरु हुनेछ।

गगन थापाले पार्टीलाई एकताबद्ध गर्न सक्छन् कि सक्दैनन्? देउवा समूहलाई राजनीतिक संवादमा ल्याउन सक्छन् कि सक्दैनन्? कांग्रेसलाई संसद्मा प्रभावकारी प्रतिपक्ष बनाउन सक्छन् कि सक्दैनन्? अनि सबैभन्दा महत्वपूर्ण—जनताले गुमाएको विश्वास फर्काउन सक्छन् कि सक्दैनन्? यी प्रश्नको उत्तर महाधिवेशनको हलमा होइन, आगामी राजनीतिक यात्रामा खोजिनेछ।

कांग्रेसका लागि यो महाधिवेशन एउटा अवसर हो—इतिहास सम्झिएर बस्ने कि इतिहास बनाउने?

यदि महाधिवेशन केवल पद बाँडफाँट, गुट व्यवस्थापन र नेता छान्ने प्रतिस्पर्धामा सीमित भयो भने कांग्रेसले अर्को एउटा औपचारिक कार्यक्रम त पूरा गर्नेछ, तर राजनीतिक पुनर्जन्मको अवसर गुमाउनेछ। तर यसले नयाँ विचार, नयाँ कार्यशैली, पुस्तान्तरण, आन्तरिक एकता र जनमुखी राजनीतिक कार्यदिशा तय गर्न सक्यो भने १५औँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि साँच्चिकै विशेष बन्न सक्छ।

अब कांग्रेसले नेता मात्र छान्ने होइन, आफ्नो बाटो पनि छान्नुपर्छ। किनकि कमजोर कांग्रेसले आफूलाई मात्र होइन, लोकतान्त्रिक व्यवस्थाकै प्रतिपक्ष कमजोर बनाउँछ।