देउवा–शेखर–शशांकसँग को–को बाँकी ? कांग्रेसभित्र फेरिँदै पुरानो शक्ति समीकरण
देउवा–शेखर–शशांकसँग को–को बाँकी?
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा पुरानो शक्ति समीकरण उलटफेर, दर्जनौँ नेता गगनतिर
काठमाडौं, १९ असोज । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटनसँगै कांग्रेसभित्र वर्षौँदेखि कायम रहेको गुटगत शक्ति समीकरण फेरि चर्चाको केन्द्रमा आएको छ।
नेतृत्व परिवर्तनसँगै केवल सभापतिको कुर्सी मात्र फेरिएको छैन, १४औँ महाधिवेशनमा बनेका राजनीतिक समूह, निकटता र विश्वासका घेरासमेत तीव्र रूपमा पुनर्संयोजन भएको देखिएको छ।
असोज १८ गते काठमाडौंको खुलामञ्चमा सुरु भएको १५औँ महाधिवेशन गगन थापा नेतृत्वको कांग्रेसले आयोजना गरिरहेको छ। कांग्रेसको आधिकारिक सूचनाअनुसार उद्घाटन समारोह असोज १८ गते खुलामञ्चमा गर्ने निर्णय गरिएको थियो।
तर यही महाधिवेशनमा कांग्रेसको विगतको नेतृत्व संरचनाको एउटा ठूलो हिस्सा देखिएन। पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा स्वयं उद्घाटनस्थलमा उपस्थित भएनन्। उपलब्ध समाचारअनुसार उनको सम्मानका लागि मञ्चमा कुर्सी छुट्याइएको भए पनि उनी सहभागी भएनन्।
यससँगै कांग्रेसभित्र एउटा प्रश्न उठेको छ—१४औँ महाधिवेशनमा देउवा, डा. शेखर कोइराला, डा. शशांक कोइराला र कृष्णप्रसाद सिटौलासँग उभिएका नेताहरूमध्ये अहिले को कहाँ छन् ?
देउवा समूहको पुरानो घेरा कहाँ पुग्यो ?
१४औँ महाधिवेशनमा सभापति शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा कांग्रेसको एउटा बलियो शक्ति केन्द्र निर्माण भएको थियो। उपसभापति पूर्णबहादुर खड्का, महामन्त्री तथा सहमहामन्त्री तहका नेतादेखि केन्द्रीय सदस्यसम्म ठूलो समूह देउवासँग जोडिएको थियो। तर १५औँ महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा त्यो समीकरण जस्ताको तस्तै छैन।
धनराज गुरुङ, महालक्ष्मी उपाध्याय ‘डिना’, किशोरसिंह राठौर, फरमुल्लाह मन्सुर, जीवन परियार, महेन्द्र यादव, भीष्मराज आङदेम्बे, उमेश श्रेष्ठ, अर्जुननरसिंह केसी, बालकृष्ण खाण, डा. डिला संग्रौला पन्त, प्रकाश रसाइली ‘स्नेही’, बहादुरसिंह लामा, उदयशमशेर राणा, मुक्ता कुमारी यादव, योगेन्द्र चौधरी, कर्णबहादुर बुढा, राजेन्द्र केसी, अर्जुनप्रसाद जोशी, चिनकाजी श्रेष्ठ, भरत शाह, मधु आचार्य, अमृत अर्याल, ध्रुव वाग्ले, विनोद चौधरी, मोहन आचार्य, अजयबाबु शिवाकोटी, जानकी सिंह, नानु बास्तोला, धना खतिवडा, प्रतिमा गौतम, तारामान गुरुङ, अब्दुल सत्तार, अब्दुल रज्जाक, गोपाल दहित, रमेश रिजाल, सुजाता कोइराला, डा. चन्द्रकान्त भण्डारी, अजयकुमार चौरसिया, लक्ष्मी परियार, आङ्ग गेलु शेर्पा, दिनेश यादव, राजीव कोइराला, राजीव ढुंगाना, प्रा.डा. गोविन्दराज पोखरेल, सुशीला मिश्र भट्ट, नागिना यादव, दिनेश कोइराला, डा. जीवन राना, सीता थपलिया, ईश्वरी न्यौपाने, मीन विश्वकर्मा, नैनसिंह महर, रामहरि खतिवडा, सीता गुरुङ र किरण यादवलगायतका नेताहरू गगन थापा नेतृत्वको संरचनासँग जोडिएको देखिएको छ।
यिनै नामहरूको उपस्थितिले १४औँ महाधिवेशनको शक्ति समीकरण र अहिलेको राजनीतिक भूगोलबीचको दूरी देखाउँछ।
सेप्टेम्बर १६ मा काठमाडौँ पोस्टले पनि देउवासँग निकट रहेका ३० भन्दा बढी नेता गगन थापा नेतृत्वको केन्द्रीय कार्यसमितितर्फ सर्दै गएको रिपोर्ट गरेको थियो।
शेखर समूहको समीकरण पनि उस्तै रहेन
१४औँ महाधिवेशनमा सभापतिका प्रत्याशी रहेका डा. शेखर कोइरालाले निर्माण गरेको समूह पनि अहिले पहिलेकै स्वरूपमा छैन।
त्यसबेला शेखर समूहमा रहेका नेताहरूको राजनीतिक यात्राले पछिल्लो चरणमा नयाँ मोड लिएको छ। कतिपय नेता गगन थापा नेतृत्वको संरचनामा पुगेका छन् भने कतिपय नेताहरूले आफ्नो स्वतन्त्र राजनीतिक स्थान कायम राखेका छन्।
यसले कांग्रेसभित्र ‘गुट’ भन्ने पुरानो परिभाषामाथि नै प्रश्न उठाएको छ। हिजो एउटै समूहमा रहेका नेता आज एउटै राजनीतिक ध्रुवमा छैनन्। महाधिवेशनको मञ्चमा देखिने अनुहारले मात्र होइन, प्रतिनिधि छनोट र केन्द्रीय संरचनामा देखिएको पुनर्संयोजनले पनि कांग्रेसको नयाँ शक्ति सम्बन्धलाई संकेत गरिरहेको छ।
शशांक कोइराला र सिटौलाको अवस्था के ?
डा. शशांक कोइराला १४औँ महाधिवेशनमा देउवा समूहसँग राजनीतिक रूपमा नजिक देखिएका प्रमुख नेतामध्ये थिए। त्यस्तै कृष्णप्रसाद सिटौला पनि देउवा पक्षसँगको सहकार्यका कारण महत्वपूर्ण शक्ति केन्द्रका रूपमा स्थापित थिए। तर १५औँ महाधिवेशनमा पुरानो समीकरणको प्रभाव कति कायम रहन्छ भन्ने प्रश्न यतिबेला कांग्रेसभित्र पेचिलो बनेको छ।
शशांक र सिटौलासहित विमलेन्द्र निधि, प्रकाशमान सिंह, प्रकाशशरण महत, एनपी साउद, रमेश लेखकलगायतका नेताहरूको उपस्थिति वा अनुपस्थितिले पनि कांग्रेसको आगामी शक्ति संरचना कस्तो बन्ने भन्ने बहसलाई प्रभावित गर्ने देखिन्छ।
पूर्णबहादुर खड्का कहाँ उभिन्छन् ?
१४औँ महाधिवेशनबाट देउवा समूहका प्रभावशाली नेता बनेका पूर्णबहादुर खड्का पनि अहिलेको समीकरणमा छुट्टै चासोको विषय बनेका छन्।
उनीसँग जोडिएको राजनीतिक स्थानलाई पुरानो देउवा समीकरणकै निरन्तरता मान्ने कि नयाँ परिस्थितिमा अलग राजनीतिक भूमिकाका रूपमा हेर्ने भन्ने प्रश्न कांग्रेसभित्र उठिरहेको छ।
अर्थात्, कांग्रेसमा अहिले समीकरणको गणित केवल ‘देउवा कि गगन’ भन्ने दुई ध्रुवमा सीमित छैन। शेखर, शशांक, सिटौला, पूर्णबहादुर खड्कालगायतका नेताहरूको भूमिका र उनीहरूसँग जोडिएका प्रतिनिधि तथा नेताहरूले आगामी शक्ति संरचनामा प्रभाव पार्ने अवस्था छ।
खुलामञ्चमा नयाँ कांग्रेस, बाहिर पुरानो कांग्रेसको छायाँ
खुलामञ्चमा गगन थापा नेतृत्वको १५औँ महाधिवेशन सुरु भइरहँदा कांग्रेसभित्र समानान्तर महाधिवेशनको परिस्थिति पनि कायम छ।
देउवा पक्षले छुट्टै महाधिवेशनको प्रक्रिया अघि बढाएको समाचार सार्वजनिक भइसकेको छ। काठमाडौँ पोस्टका अनुसार देउवा पक्षले अदालतमा विचाराधीन विवादलाई आधार बनाउँदै आफ्नो प्रक्रिया अघि बढाइरहेको छ।
यसकारण खुलामञ्चको महाधिवेशन केवल नेतृत्व चयनको कार्यक्रम मात्र रहेन। यो कांग्रेसको संगठनात्मक वैधानिकता, नेतृत्व परिवर्तन, पुस्तान्तरण र गुटगत पुनर्संरचनाको परीक्षणस्थल पनि बनेको छ।
कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनपछि ७० वर्षमाथिका धेरै पुराना नेताहरू नेतृत्व संरचनाबाट बाहिरिएर गगन थापा नेतृत्वमा नयाँ संरचना बनेको पृष्ठभूमिमा १५औँ महाधिवेशन भइरहेको छ।
प्रश्न अब देउवाको होइन, बाँकी रहेको प्रभावको
शेरबहादुर देउवा महाधिवेशनको मञ्चमा नदेखिनु एउटा दृश्य हो। तर कांग्रेसभित्र देउवाको राजनीतिक प्रभाव तत्कालै समाप्त भयो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यसैगरी शेखर वा शशांक कोइरालासँग जोडिएका सबै नेता एउटै समूहमा छन् भन्न पनि मिल्दैन।
तर यति स्पष्ट देखिन्छ—१४औँ महाधिवेशनमा बनाइएको कांग्रेसको शक्ति नक्सा १५औँ महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा बदलिएको छ।
हिजो देउवाको वरिपरि देखिएका कतिपय नेता आज गगन थापाको संरचनामा छन्। शेखर समूहका कतिपय नेता पनि नयाँ समीकरणमा पुगेका छन्। सिटौला र अन्य पुराना शक्ति केन्द्रसँग जोडिएका नेताहरूको राजनीतिक स्थान पनि पुनः परिभाषित हुँदैछ।
त्यसैले अहिले कांग्रेसभित्र उठेको सबैभन्दा पेचिलो प्रश्न सभापतिको नाम मात्र होइन—‘देउवा, शेखर र शशांकसँग अब कति नेता बाँकी छन् ?’र त्यसको अर्को प्रश्न अझ महत्वपूर्ण छ—‘हिजोको गुटको साथ आज पनि गुटकै साथ हो, कि कांग्रेसको नयाँ शक्ति समीकरणले पुरानो राजनीतिक हिसाबकिताब नै बदलिसकेको छ ?’
१५औँ महाधिवेशनको प्रतिनिधि संरचना, उम्मेदवारी र निर्वाचन परिणामले मात्र यसको ठोस तस्वीर दिनेछ। अहिले भने खुलामञ्चमा देखिएको अनुहार र बाहिर बनेका राजनीतिक समीकरणबीचको अन्तरले कांग्रेसभित्रको संक्रमणलाई स्पष्ट संकेत गरिरहेको छ।
कांग्रेसको यो महाधिवेशनले नेतृत्व मात्र छान्ने छैन; १४औँ महाधिवेशनमा बनेका सम्बन्ध, समूह र शक्ति केन्द्रमध्ये कुन संरचना इतिहास बन्छ र कुन संरचना नयाँ कांग्रेसको आधार बन्छ भन्ने प्रश्नको जवाफसमेत खोज्नेछ।
यो पनि पढ्नुहोस् :
कम्युनिष्टसँग बरालिंदा कांग्रेस घर न घाटको
अदालतको ढोका ढकढक्याउँदा पनि रोकिएन कांग्रेसको महाधिवेशन विवाद, अब जिल्ला–जिल्लामा हारगुहार
कांग्रेसमा मिलनको खोजी : दुवै पक्ष सोचमग्न, देउवा दोधारमा
देउवा समूहको विद्रोहले कांग्रेसमा फेरि भाँडभैलो,नेता मिल्ने कि कांग्रेस फुटिरहने ?
कांग्रेसमा तीन धार, तलसम्मै चिरा : गगन अघि बढ्दा देउवा समानान्तर बाटोमा, शेखर बीचमै
दबाबका बीच पन्ध्रौँ महाधिवेशनमा होमियो कांग्रेस
प्रचण्डले बुझ्दै छन् रहस्य : कम्युनिस्ट जनमत किन खस्किँदैछ?
एमालेमा केपी निर्विकल्प : ओलीलाई हटाउन खोज्ने आफै गल्यो !
राप्रपामा महाधिवेशनको सरगर्मी : नेतृत्वको दौडमा पुरानो विरासत कि युवा पुस्ताको हुंकार?
अख्तियार प्रमुख राईलाई ज्ञानेन्द्र शाहीको पेचिलो प्रश्न : ठूला काण्डका फाइल किन अघि बढेनन्?
