न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं । सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’लाई पार्टीको वरिष्ठ नेता बनाएको छ।

तर, वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी पाएका बालेन भने पार्टीको महत्वपूर्ण निर्णय प्रक्रियाबाट क्रमशः टाढिँदै गएको देखिन थालेको छ। प्रश्न उठ्न थालेको छ—बालेन रास्वपाका वरिष्ठ नेता हुन् कि प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा बसेर आफ्नै राजनीतिक बाटो कोरिरहेका व्यक्ति?

शुक्रबार रास्वपाको केन्द्रीय समिति बैठक वनस्थलीस्थित पार्टी कार्यालयमा बसिरहँदा प्रधानमन्त्री शाह भने स्थलमार्ग हुँदै पोखरा र त्यसपछि मुस्ताङतर्फ लागे। बैठकमा पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्य मनोनयन, पार्टी संगठन विस्तार र स्थानीय तह निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोटको विधिलगायत महत्वपूर्ण विषयमा छलफल हुँदै थियो। तर, पार्टीका वरिष्ठ नेता तथा संसदीय दलका नेता बालेन बैठकमा देखिएनन्।

रोचक त के भने, बालेनको यो अनुपस्थिति पहिलोपटक होइन। साउन १३ गते बसेको रास्वपा केन्द्रीय समिति बैठकले सभापति रवि लामिछानेको प्रस्तावमा उनलाई सर्वसम्मत रूपमा वरिष्ठ नेता मनोनयन गरेको थियो। तर, जुन बैठकले उनलाई वरिष्ठ नेता बनायो, त्यही बैठकमा पनि बालेन उपस्थित थिएनन्।

पद पाए, बैठक पाएनन् !

राजनीतिक दलमा ‘वरिष्ठ नेता’ केवल सम्मानको पद होइन। पार्टीको नीति, संगठन, निर्वाचन रणनीति र महत्वपूर्ण राजनीतिक निर्णयमा वरिष्ठ नेताको भूमिका अपेक्षित हुन्छ। तर बालेनको हकमा भने पद र व्यवहारबीच अनौठो दूरी देखिन थालेको छ।

पार्टीले उनलाई वरिष्ठ नेता बनाएको छ, संसदीय दलको नेता पनि बनाएको छ र सरकारको नेतृत्वसमेत उनकै हातमा छ। तर पार्टीका निर्णायक बैठकमा उनको उपस्थिति न्यून छ। यसअघि पनि उनी रास्वपाका सचिवालय तथा केन्द्रीय समिति बैठकमा अनुपस्थित भएका घटनाहरू सार्वजनिक भएका छन्।

यसले स्वाभाविक प्रश्न जन्माएको छ—बालेनलाई पार्टीले वरिष्ठ नेता बनाएको हो कि वरिष्ठ नेताको पदलाई केवल राजनीतिक औपचारिकतामा सीमित गरिएको हो?

रास्वपाका महामन्त्री विपिनकुमार आचार्यले भने वरिष्ठ नेताको बैठकमा उपस्थिति अनिवार्य नभएको बताएका छन्। तर, कानुनी वा वैधानिक रूपमा अनिवार्य नहुनु र राजनीतिक रूपमा आवश्यक नहुनु एउटै कुरा होइन।
बैठक चल्दै थियो, प्रधानमन्त्री मुस्ताङतिर

शुक्रबार रास्वपाको बैठकमा पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्य मनोनयनका विषयमा महत्वपूर्ण निर्णय हुँदै थियो। पार्टीको केन्द्रीय संरचना अझै पूर्ण भइसकेको छैन। शुक्रबारको बैठकले केही पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्य मनोनयन गरे पनि थुप्रै पद अझै रिक्त छन्।

यही बेला वरिष्ठ नेता बालेन भने पार्टी कार्यालयमा होइन, पोखरा हुँदै मुस्ताङतिर थिए।

यसलाई सामान्य संयोग मान्ने कि राजनीतिक सन्देशका रूपमा बुझ्ने? यसको जवाफ बालेन स्वयंले दिएका छैनन्।

तर राजनीतिक वृत्तमा प्रश्न भने चर्किएको छ—पार्टीको संरचना बनाउने बैठकभन्दा मुस्ताङको यात्रा किन प्राथमिकतामा पर्‍यो?

बालेन–रवि सम्बन्धमा अर्को परीक्षा

रास्वपाभित्र अहिले सबैभन्दा महत्वपूर्ण विषय पार्टी संगठनको संरचना निर्माण हो। सभापति रवि लामिछानेले पदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्य मनोनयन अघि बढाइरहेका छन्। यसअघि बालेन पक्षसँग सम्बन्धित नेताहरूको नाममा समेत छलफल भएको थियो। तर बालेन पक्षबाट नाम नआउँदा केही मनोनयनमा अन्योल देखिएको समाचार सार्वजनिक भएको छ।

शुक्रबारको बैठकले बालेन पक्षसँग जोडिएका केही व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिए पनि अपेक्षित पदहरूमा सबैलाई समेट्न सकेको देखिँदैन। यसले रास्वपाभित्र रवि–बालेन शक्ति सन्तुलनको प्रश्नलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ।

बालेन पार्टीमा छन्, तर पार्टीका नियमित गतिविधिमा उनको उपस्थिति कमजोर छ। रवि पार्टी संगठन विस्तारमा सक्रिय छन्, तर सरकारको नेतृत्व बालेनले गरिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा रास्वपा दुई केन्द्रमा चलिरहेको त होइन भन्ने प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक होइन।

प्रधानमन्त्रीको यात्रा पनि रहस्यकै घेरामा

बालेनको मुस्ताङ यात्राले पार्टीभित्र मात्र होइन, प्रशासनिक वृत्तमा समेत प्रश्न जन्माएको छ।

प्रधानमन्त्रीको भ्रमणबारे स्थानीय सुरक्षा तथा प्रशासनिक संयन्त्रलाई औपचारिक जानकारी नदिइएको समाचार सार्वजनिक भएको छ। मुस्ताङकी प्रमुख जिल्ला अधिकारी अजिता शर्माले समेत प्रधानमन्त्रीको भ्रमणबारे आफूले सञ्चारमाध्यमबाट जानकारी पाएको बताएकी छन्।

प्रधानमन्त्रीजस्तो संवैधानिक पदमा रहेको व्यक्तिको भ्रमणमा सुरक्षा व्यवस्थापन सामान्य विषय होइन। प्रधानमन्त्री कहाँ जाँदैछन्, कस्तो कार्यक्रम छ, कति समय बस्नेछन् र सुरक्षा कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषय सम्बन्धित प्रशासनिक तथा सुरक्षा निकायका लागि आधारभूत जानकारी हुन्।

तर भ्रमण नै सार्वजनिक भएपछि पनि स्थानीय प्रशासनसँग औपचारिक कार्यक्रम तालिका नपुग्नुले प्रश्न उठाएको छ—बालेनको शासनशैली ‘सरकारी संयन्त्रमार्फत’ चलिरहेको छ कि ‘आफ्नै संयन्त्रमार्फत’?

सेना, सुरक्षा र गोपनीयताको प्रश्न

बालेन प्रधानमन्त्री मात्र होइनन्, रास्वपाका वरिष्ठ नेता, संसदीय दलका नेता तथा रक्षामन्त्रीसमेत हुन्। नेपाली सेनासँग प्रधानमन्त्रीको नियमित समन्वय हुनु स्वाभाविक हो। तर प्रधानमन्त्रीको मुस्ताङ यात्राका क्रममा प्रशासनिक संयन्त्र नै अनभिज्ञ देखिनु र सुरक्षा व्यवस्थापनबारे स्पष्टता नहुनुले थप जिज्ञासा पैदा गरेको छ।

यसलाई लिएर विभिन्न अड्कलबाजी भइरहे पनि सेनाको कुनै विशेष संयन्त्रमार्फत भ्रमण व्यवस्थापन भएको थियो भन्ने कुरा स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन। त्यसैले अनुमानलाई तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित हुँदैन।

तर प्रश्न गर्न भने मिल्छ—राज्यका सुरक्षा संयन्त्रलाई जानकारी नदिई प्रधानमन्त्रीको यात्रा सञ्चालन गर्न मिल्छ?

‘पुराना दलजस्तो हुँदिनँ’ कि पार्टीप्रति जिम्मेवारी नै फरक?

बालेनको राजनीतिक शैली परम्परागत नेताभन्दा फरक छ। उनी औपचारिक बैठक, भाषण, भेटघाट र राजनीतिक कर्मकाण्डमा अरू नेताजस्तो सक्रिय देखिँदैनन्। यही शैली उनको राजनीतिक पहिचान पनि बनेको छ।

तर चुनाव जितेर प्रधानमन्त्री बनेपछि व्यक्तिगत शैली र संवैधानिक जिम्मेवारीबीचको सीमारेखा फराकिलो हुन्छ।

मेयर हुँदा आफ्नै शैली चलाउनु एउटा कुरा हो, प्रधानमन्त्री हुँदा राज्य सञ्चालन आफ्नै शैलीमा चलाउनु अर्को कुरा।

पार्टीको वरिष्ठ नेता भएपछि पार्टीका निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुनु राजनीतिक जिम्मेवारी हो। प्रधानमन्त्री भएपछि राज्यका संवैधानिक तथा प्रशासनिक संयन्त्रसँग समन्वय गर्नु शासनको आवश्यकता हो।

त्यसैले बालेनले परम्परागत राजनीतिक अभ्यासलाई चुनौती दिन खोजेका हुन् भने पनि उनले एउटा प्रश्नको जवाफ दिनैपर्छ—वैकल्पिक राजनीति भनेको संस्थालाई बेवास्ता गर्ने राजनीति हो कि संस्थालाई नयाँ ढंगले चलाउने राजनीति?

बालेनको मौनताले झन् धेरै प्रश्न जन्माउँदैछ

रास्वपाले उनलाई वरिष्ठ नेता बनाएको छ। तर उनी पार्टी बैठकमा छैनन्। पार्टी संगठन विस्तार भइरहेको छ, उनी यात्रामा छन्। पार्टीभित्र पदाधिकारी मनोनयनको रस्साकस्सी चलिरहेको छ, उनी आफ्नै कार्यक्रममा छन्। प्रधानमन्त्रीको भ्रमणबारे स्थानीय प्रशासन स्पष्ट छैन, सचिवालय पनि मौन छ।

यी सबै घटना छुट्टाछुट्टै हेर्दा सामान्य देखिन सक्छन्। तर सबैलाई एकै ठाउँमा राखेर हेर्दा एउटा राजनीतिक चित्र भने देखिन्छ—बालेन पार्टीको औपचारिक संरचनामा छन्, तर व्यवहारमा त्यस संरचनाभन्दा बाहिर आफ्नो राजनीतिक स्पेस बनाइरहेका छन्।

अब प्रश्न रास्वपामाथि पनि छ—बालेन वरिष्ठ नेता हुन् भने उनको भूमिका के हो?

र बालेनमाथि अझ ठूलो प्रश्न छ—उनी रास्वपाका वरिष्ठ नेता भएर पार्टीको बाटो हिँड्दैछन्, कि प्रधानमन्त्री बनेपछि आफ्नै बाटो बनाउँदैछन्?

किनकि राजनीतिमा पदले मात्र सम्बन्ध प्रमाणित गर्दैन, उपस्थिति, सहभागिता र निर्णयमा जिम्मेवारीले सम्बन्धको वास्तविकता देखाउँछ।