न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काउन्टरको र्‍याकभित्र १२५ पुडिया गाँजा, सञ्चालक पक्राउ; खाजा बेच्ने ठाउँ कि लागुऔषधको ‘डिलिङ प्वाइन्ट’?

रौतहट, २५ साउन । बाहिरबाट हेर्दा सामान्य खाजा घर। काउन्टरमा खाजा, चिया र खाद्य सामग्री।

ग्राहक आउने–जाने सामान्य दृश्य। तर, त्यही काउन्टरको र्‍याकभित्र भने बिक्रीका लागि तयार पारिएका गाँजाका दर्जनौं पुडिया लुकाएर राखिएको भेटिएपछि रौतहटमा एउटा सामान्य देखिने व्यवसायको आवरणभित्र भइरहेको भनिएको लागुऔषध कारोबारको रहस्य खुलेको छ।

गौर नगरपालिका–३ मा सञ्चालित ‘काजल स्टील रेलिङ’ नामक खाजा घरबाट प्रहरीले १२५ पुडिया गाँजा बरामद गरेपछि घटना सार्वजनिक भएको हो।

प्रहरीका अनुसार खाजा घरका सञ्चालक गौर नगरपालिका–६ का ३४ वर्षीय शुभ नारायण साहलाई पक्राउ गरी अनुसन्धान अघि बढाइएको छ।

बरामद गाँजाको कुल तौल करिब ७०० ग्राम रहेको प्रहरीले जनाएको छ। तर घटनाको सबैभन्दा गम्भीर पक्ष गाँजाको कुल तौल मात्र होइन।

७०० ग्राम गाँजा एउटै झोलामा राखिएको थिएन। त्यसलाई स–साना १२५ पुडियामा विभाजन गरेर बिक्रीका लागि तयार अवस्थामा राखिएको प्रहरीको भनाइ छ।

यही अवस्थाले घटनालाई सामान्य ‘गाँजा भेटिएको’ घटनाभन्दा फरक बनाएको छ।

खाजा घरको काउन्टरभित्र के लुकाइएको थियो?
प्रहरीका अनुसार खाजा घरमा गाँजा बिक्री हुने गरेको विशेष सूचना प्राप्त भएपछि प्रहरी टोलीले कानुनी प्रक्रियाअनुसार खाजा घर तथा सञ्चालकको खानतलासी गरेको थियो।

खानतलासीका क्रममा काउन्टरमा रहेको र्‍याकभित्र कालो प्लास्टिकको झोलामा लुकाएर राखिएको अवस्थामा गाँजा भेटिएको बताइएको छ।

बाहिरबाट हेर्दा सामान्य खाजा घर। भित्र काउन्टरको र्‍याक। र, र्‍याकभित्र बिक्रीका लागि तयार पारिएका १२५ पुडिया।

यही दृश्यले प्रश्न जन्माउँछ— खाजा बेच्ने काउन्टरभित्र गाँजाको कारोबारको तयारी किन? यदि प्रहरीको प्रारम्भिक विवरण पुष्टि हुन्छ भने यो व्यक्तिगत प्रयोगका लागि राखिएको गाँजा मात्र नभई बिक्री वितरणका लागि तयार पारिएको हुनसक्ने संकेत हो। तर यसको अन्तिम निष्कर्ष अनुसन्धानले नै तय गर्नेछ।

१२५ पुडिया : संयोग कि बजारका लागि तयारी?
लागुऔषधसँग सम्बन्धित घटनामा बरामद पदार्थको तौल महत्वपूर्ण हुन्छ। तर त्यसभन्दा महत्वपूर्ण हुन्छ—कसरी राखिएको थियो?

यहाँ करिब ७०० ग्राम गाँजा १२५ वटा छुट्टाछुट्टै पुडियामा विभाजन गरिएको अवस्थामा भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ।

अर्थात् औसत रूपमा प्रत्येक पुडियामा करिब ५–६ ग्राम गाँजा परेको देखिन्छ। यो तथ्यले प्रहरी अनुसन्धानलाई एउटा महत्वपूर्ण दिशातर्फ लैजान सक्छ।

गाँजा कसले पुडिया बनायो? कसको निर्देशनमा बनाइयो? कहाँबाट ल्याइएको थियो? कति मूल्यमा खरिद हुन्थ्यो? कति मूल्यमा बिक्री गरिन्थ्यो? नियमित ग्राहक को थिए? खाजा घरमा आउने ग्राहककै माध्यमबाट बिक्री हुन्थ्यो कि छुट्टै सम्पर्क सञ्जाल थियो? एक्लै सञ्चालकले कारोबार गर्थे कि अन्य व्यक्ति पनि संलग्न थिए? यी प्रश्नको उत्तर नखोजी घटनालाई ‘७०० ग्राम गाँजा बरामद’ भनेर टुंग्याउनु अनुसन्धानको आधा काम मात्र हुनेछ।

प्रहरीले सूचना कहाँबाट पायो?
घटनामा अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो—विशेष सूचना। प्रहरीले खाजा घरबाट गाँजा बरामद हुनु अघि नै त्यहाँ गाँजा बिक्री वितरण भइरहेको सूचना प्राप्त गरेको जनाएको छ।

अब अनुसन्धानको अर्को प्रश्न हो— सूचना कहाँबाट आयो? यदि स्थानीयस्तरबाट सूचना आएको हो भने त्यसको अर्थ खाजा घरमा हुने भनिएको कारोबारबारे आसपासका व्यक्तिलाई जानकारी हुनसक्छ।

यदि कुनै गोप्य सूचनाकर्ताबाट आएको हो भने प्रहरीले त्यसलाई पछ्याउँदै सम्भावित खरिदकर्ता र आपूर्तिकर्तासम्म पुग्न सक्ने आधार पाउन सक्छ।

तर यदि प्रहरीलाई कारोबारबारे पहिले नै जानकारी थियो भने अर्को प्रश्न पनि उठ्छ— त्यहाँ यस्तो कारोबार कति समयदेखि भइरहेको थियो? पहिले पनि निगरानी भएको थियो कि थिएन? खाजा घरमा यसअघि आउने–जाने व्यक्तिहरूमाथि शंका गरिएको थियो कि थिएन? यिनै प्रश्नले अनुसन्धानको गहिराइ निर्धारण गर्नेछ।

काउन्टरमा गाँजा, बाहिर खाजा—ग्राहकलाई थाहा थियो?
खाजा घर सार्वजनिक रूपमा सञ्चालन हुने व्यवसाय हो। त्यहाँ नियमित ग्राहक हुन्छन्। कर्मचारी हुन्छन्। आसपासका व्यवसायी हुन्छन्। छिमेकी हुन्छन्। त्यसैले अनुसन्धानको दायरा सञ्चालकमा मात्र सीमित हुनुहुँदैन।

यदि साँच्चै खाजा घरलाई लागुऔषध कारोबारको माध्यम बनाइएको थियो भने— कसले देख्यो? कसले थाहा पाएन? कसले सहयोग गर्‍यो? कसले बेवास्ता गर्‍यो? यी प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्ने हुन्छ।

तर यसको अर्थ खाजा घरका हरेक ग्राहक वा छिमेकीलाई शंकाको घेरामा राख्नु होइन। अनुसन्धानले प्रमाणका आधारमा वास्तविक संलग्नता पहिचान गर्नुपर्छ।

‘सानो परिमाण’ भनेर बेवास्ता गर्ने हो?
करिब ७०० ग्राम गाँजा ठूलो परिमाणमा नदेखिन सक्छ। तर १२५ पुडियाको संरचनाले घटनाको अर्को पक्ष देखाउँछ। लागुऔषध कारोबार केवल ट्रक, बोरा वा ठूलो परिमाणबाट मात्रै चल्दैन।

सानो परिमाणलाई स–साना प्याकेटमा विभाजन गरेर धेरै स्थानबाट बिक्री गर्ने संरचना पनि अवैध बजारको एउटा सम्भावित स्वरूप हुन सक्छ।

त्यसैले अनुसन्धानको सफलता बरामद गाँजाको तौलमा मात्र मापन गर्नु गलत हुन्छ। प्रहरीले ७०० ग्राम गाँजा समात्यो कि ७०० ग्राम गाँजा बजारमा पठाउने सम्भावित सञ्जालको एउटा प्रवेशद्वार समात्यो? यही फरक महत्वपूर्ण छ।

अब अनुसन्धान कहाँ पुग्छ?
सञ्चालक पक्राउ परेका छन्। गाँजा बरामद भएको छ। अब प्रहरीसँग अनुसन्धान अघि बढाउने पर्याप्त आधार देखिन्छ। सबैभन्दा पहिले गाँजाको स्रोत पत्ता लगाउनुपर्ने हुन्छ। गाँजा कहाँबाट आयो? कसले ल्यायो?
कहिले ल्याइयो? कति पटक ल्याइएको थियो? कसलाई बिक्री गर्ने गरिएको थियो? कुन माध्यमबाट सम्पर्क हुन्थ्यो? भुक्तानी कसरी हुन्थ्यो? यदि मोबाइल फोन, डिजिटल कारोबार, सम्पर्क विवरण वा अन्य प्रमाण फेला परे भने अनुसन्धानले थप व्यक्तिसम्म पुग्ने आधार पाउन सक्छ।

सीमावर्ती जिल्ला भएकाले थप संवेदनशील
रौतहट भारतसँग जोडिएको सीमावर्ती जिल्ला हो। सीमावर्ती क्षेत्र भएकै कारण अवैध सामानको ओसारपसार तथा विभिन्न प्रकारका गैरकानुनी गतिविधिमाथि सुरक्षा निकायको विशेष निगरानी आवश्यक हुन्छ।

यस्तो अवस्थामा सामान्य व्यवसायको आवरणभित्र लागुऔषधको कारोबार भइरहेको सूचना भेटिनु झन् संवेदनशील विषय हो। तर यहाँ पनि अनुसन्धानले प्रमाणबिना सीमापार सञ्जालसँग घटनालाई जोडिहाल्नु हुँदैन।
गाँजाको स्रोत नेपालभित्रै थियो कि सीमापारबाट आयो? स्थानीय व्यक्तिको सञ्जाल थियो कि बाहिरी समूहको? यी सबै कुरा अनुसन्धानबाट प्रमाणित हुनुपर्ने विषय हुन्।

एउटा खाजा घर पक्राउ पर्‍यो, अब बजारको पालो?
यो घटनाले प्रहरीसामु अर्को चुनौती पनि खडा गरेको छ। यदि एउटा खाजा घरबाट १२५ पुडिया गाँजा बरामद भएको छ भने प्रश्न केवल उक्त व्यवसायमा सीमित हुँदैन।

अन्य खाजा घर, चिया पसल, होटल, रेस्टुरेन्ट वा साना व्यवसायिक प्रतिष्ठान पनि यस्तै गतिविधिका लागि प्रयोग भइरहेका छन् कि छैनन्?

यसको अर्थ सबै व्यवसायलाई शंकाको घेरामा राख्नु होइन। तर लागुऔषध नियन्त्रणमा जोखिममा रहेका स्थान, कारोबारको शैली र सम्भावित वितरण केन्द्र पहिचान गर्नुपर्छ।

सुरक्षा निकायले ‘ठूलो बरामदगी’ पर्खने होइन, सानो कारोबारबाट ठूलो सञ्जालसम्म पुग्ने रणनीति अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।

सञ्चालक पक्राउसँगै अनुसन्धान सकिनु हुँदैन
नेपालमा यस्ता घटनामा एउटा समस्या बारम्बार देखिन्छ। प्रहरीले एउटा व्यक्तिलाई पक्राउ गर्छ, केही परिमाण लागुऔषध बरामद गर्छ, मुद्दा चलाउँछ र घटना सार्वजनिक हुन्छ।

तर प्रश्न रहिरहन्छ— गाँजा आयो कहाँबाट? बिक्री हुन्थ्यो कसलाई? पैसा कसले उठाउँथ्यो? आपूर्ति कसले गर्थ्यो? पछाडि अरू को छन्? लागुऔषधको कारोबार यदि सञ्जालमा आधारित छ भने एउटा खुद्रा विक्रेता पक्राउ पर्दैमा समस्या समाधान हुँदैन।

खुद्रा तह समातियो भने थोक तहसम्म पुग्नुपर्छ। थोक तह भेटियो भने स्रोतसम्म पुग्नुपर्छ। स्रोत भेटियो भने वितरण संरचना ध्वस्त पार्नुपर्छ। त्यसपछि मात्र बरामदगीको वास्तविक अर्थ हुन्छ। प्रहरीका लागि अब ‘१२५ पुडिया’ परीक्षा यो घटनामा पक्राउ परेका साह दोषी हुन् कि होइनन् भन्ने अन्तिम निर्णय अदालतबाट हुनेछ।

प्रहरीको अनुसन्धान र अभियोजनले कानुनी प्रमाणका आधारमा आरोप पुष्टि गर्नुपर्नेछ। तर अनुसन्धानको दृष्टिले भने १२५ पुडिया गाँजा एउटा महत्वपूर्ण सुराक हुन सक्छ।

यदि प्रहरीले त्यसलाई केवल बरामदगीको उपलब्धिका रूपमा लिएर मुद्दा टुंग्यायो भने एउटा व्यक्ति पक्राउ पर्ला, तर सम्भावित बजार बाँकी रहन सक्छ।

यदि त्यसलाई सञ्जालको प्रवेशबिन्दु मानेर अनुसन्धान अघि बढायो भने थप व्यक्ति, आपूर्तिकर्ता, खरिदकर्ता र वितरण संरचनासम्म पुग्न सकिन्छ। त्यसैले अहिलेको मुख्य प्रश्न ७०० ग्राम गाँजा होइन।

७०० ग्राम गाँजा १२५ पुडियामा कसरी पुग्यो, कहाँबाट आयो र कहाँ जाने तयारीमा थियो—यसको उत्तर हो। खाजा घरको काउन्टरभित्र लुकाइएको गाँजा बरामद भएको घटना सामान्य लागुऔषध बरामदगीका रूपमा टुंग्याउनुभन्दा स्थानीय लागुऔषध बजारको सम्भावित संरचना पहिचान गर्ने अवसर बन्न सक्छ।

अब प्रहरीले प्रमाणसहित जवाफ दिनुपर्ने प्रश्नहरू धेरै छन्— खाजा घरमा कारोबार कति समयदेखि भइरहेको थियो? स्रोत कहाँ थियो? ग्राहक को थिए? आपूर्तिकर्ता को थियो? पुडिया कसले तयार पारेको थियो?
आर्थिक कारोबार कसरी हुन्थ्यो? यसमा अन्य व्यक्ति जोडिएका छन् कि छैनन्? र, सबैभन्दा ठूलो प्रश्न— काउन्टरको र्‍याकमा भेटिएको १२५ पुडिया नै सम्पूर्ण कथा हो, कि यो त ठूलो ‘गोप्य कारोबार’को केवल एउटा ढोका मात्र हो?

अब यसको जवाफ प्रहरीले अनुसन्धानबाट दिनुपर्नेछ। किनकि एउटा खाजा घरबाट गाँजा भेटिनु घटना हो; तर त्यसको पछाडिको सञ्जाल भेटिनुचाहिँ अनुसन्धानको सफलता हो।